En büyük şehir olmayan başkentler

Avustralya: Sidney ya da Melbourne değil, Canberra

Avustralya'daki koloniler 1 Ocak 1901'de federasyon olarak birleştiğinde Sidney de Melbourne da başkent olmak istedi. Uzlaşma, Yeni Güney Galler'de, Sidney'den en az 100 mil (160 km) uzakta yeni bir şehir kurmaktı. Yer 1908'de seçildi. Chicagolu mimarlar Walter Burley Griffin ve Marion Mahony Griffin de 1912'de şehrin tasarım yarışmasını kazandı. Parlamento, 1927'de Canberra'ya taşınana kadar Melbourne'da toplandı. Canberra, Avustralya'nın iç kesimlerdeki en büyük şehridir ama Sidney ve Melbourne'un her biri ondan kat kat büyüktür.

• Canberra
• Sidney
• Melbourne

Amerika Birleşik Devletleri: New York değil, Washington, D.C.

ABD Anayasası döneminin ilk başkenti New York'tu, 1790'dan 1800'e kadar ise Philadelphia bu görevi üstlendi. Kalıcı yer, 1790'da Alexander Hamilton, Thomas Jefferson ve James Madison arasında yapılan bir anlaşmadan çıktı: federal hükümet eyaletlerin borçlarını üstlenecek, karşılığında başkent güneye gidecekti. İkamet Yasası (Residence Act) başkenti Potomac Nehri kıyısına yerleştirdi. Tam yeri ise Maryland ve Virginia'nın verdiği topraklar üzerinde George Washington seçti. Kongre orada ilk kez Kasım 1800'de toplandı. New York, ülkenin en büyük şehridir.

• Washington
• New York
• Philadelphia

Kanada: Toronto değil, Ottawa

Bugünkü Kanada'dan önce var olan Kanada Eyaleti (Province of Canada) bir başkentte karar kılamadı. 1841 ile 1865 arasında Kingston, Montreal, Toronto ve Quebec şehri sırayla başkent oldu. 1857'de seçimi yapması Kraliçe Victoria'dan istendi. O da Ottawa Nehri kıyısında, suyun karşı yakasında bugünkü Quebec eyaletine bakan küçük bir şehri, Ottawa'yı seçti. Ottawa, eyaletin hem İngilizce hem Fransızca konuşan kesimleri için kabul edilebilirdi, ABD sınırına uzaklığı da onu savunmayı kolaylaştırıyordu. İki kez başkentlik yapmış olan Toronto, Kanada'nın en büyük şehridir.

• Ottawa
• Toronto
• Montreal

İsviçre: Zürih değil, Bern

Kesin konuşmak gerekirse İsviçre'nin bir başkenti yoktur. Anayasası bir başkent adı vermez. Bern resmî olarak 'federal şehir', yani hükümetin ve parlamentonun merkezidir. Yeni bir federal anayasa modern İsviçre devletini kurduktan sonra, Kasım 1848'de seçildi. Zürih zaten ekonominin güç merkeziydi ve milletvekilleri tüm gücün orada toplanmasını istemiyordu. Luzern ise bir yıl önceki kısa iç savaşta yenilen Katolik ittifakın parçasıydı. Bern daha merkezîydi ve kendisini destekleyen Fransızca konuşulan kantonlara yakındı. Zürih, İsviçre'nin en büyük şehridir.

• Bern
• Zürih

Yeni Zelanda: Auckland değil, Wellington

Auckland 1841'den itibaren Yeni Zelanda'nın başkentiydi ama Kuzey Ada'nın kuzeyinde yer alır. O dönemde, o zamanlar daha kalabalık olan ve altın sahalarını barındıran Güney Ada'nın ayrı bir koloni olarak kopabileceğinden korkuluyordu. Tarafsız oldukları için Avustralya'dan davet edilen komisyon üyeleri, merkezî konumu ve iyi limanı nedeniyle Wellington'ı önerdi. Parlamento orada ilk kez 1865'te toplandı. Auckland, Yeni Zelanda'nın en büyük şehridir. Kuzey Ada'nın güneybatı ucundaki Wellington ise egemen devletlerin dünyadaki en güneydeki başkentidir.

• Wellington
• Auckland

Brezilya: São Paulo değil, Brasilia

Brezilya'nın 1891 anayasası bile başkentin, nüfusun yoğun olduğu güneydoğudan uzakta, daha merkezî bir yere taşınmasını öngörüyordu. Bunu hayata geçirmek Devlet Başkanı Juscelino Kubitschek'e kaldı. Sık sık bir uçağa ya da kuşa benzetilen şehir planı için 1957'de düzenlenen yarışmayı Lúcio Costa kazandı. Şehrin simge yapılarının çoğunu ise Oscar Niemeyer tasarladı. Brasilia 41 ayda inşa edildi ve 21 Nisan 1960'ta açılarak Rio de Janeiro'nun yerini aldı. Şehir bir UNESCO Dünya Mirası alanıdır. Brezilya'nın en büyük şehri São Paulo'dur, Rio ise ikinci sıradadır.

• Brasilia
• São Paulo
• Rio de Janeiro

Nijerya: Lagos değil, Abuja

Güneybatı kıyısındaki Lagos, 1960'taki bağımsızlıktan itibaren Nijerya'nın başkentiydi. Şehir giderek aşırı kalabalıklaşıyordu. Ayrıca ülkenin büyük etnik grupları arasında tarafsız sayılan bir bölgede başkent kurma planları uzun zamandır vardı. 1976'da askerî hükümet coğrafi merkeze yakın bir yerde yeni bir başkent kurmaya karar verdi, inşaat 1979'da başladı ve Abuja 12 Aralık 1991'de resmen başkent oldu. Şehrin simgesi, çevresindeki araziden yaklaşık 400 metre yükselen granit bir kaya kütlesi olan Aso Kayası'dır. Devlet başkanlığı yerleşkesi, Ulusal Meclis ve Yüksek Mahkeme onun çevresinde yer alır. Lagos, Nijerya'nın en büyük şehridir.

• Abuja
• Lagos

Pakistan: Karaçi değil, İslamabad

Karaçi, 1947'deki bağımsızlığın ardından Pakistan'ın ilk başkentiydi. Ama ülkenin en güney ucunda, Umman Denizi kıyısında yer alıyordu. Bir iş merkezi olarak da ticari çıkarlara hükümet üzerinde fazla söz hakkı verdiği düşünülüyordu. Bir komisyon kuzeyde, Ravalpindi'nin ve oradaki ordu karargâhının yanında bir yer seçti. Yeni şehir 1960'larda inşa edilirken başkentlik görevini geçici olarak Ravalpindi üstlendi. Yunan mimar Konstantinos Doxiadis, İslamabad'ı Margalla Tepeleri'nin eteğinde ızgara planla tasarladı. Karaçi, Pakistan'ın en büyük şehridir.

• İslamabad
• Karaçi

Myanmar: Yangon değil, Naypyidaw

Yangon, İngiliz yönetimindeki Burma'nın başkentiydi ve bağımsızlıktan sonra da başkent olarak kaldı. Sonra, 6 Kasım 2005'te hükümet, yaklaşık 320 km kuzeyde, Pyinmana yakınlarındaki boş arazide inşa edilmekte olan yeni bir şehre taşındı. Kabaca 'kralın meskeni' anlamına gelen Naypyidaw adı, Mart 2006'daki Silahlı Kuvvetler Günü'nde duyuruldu. Yetkililer Yangon'un genişleyemeyecek kadar sıkışık olduğunu söyledi. Gözlemciler ise güvenlik de dahil başka nedenler olabileceğini öne sürdü. Yeni başkent, nüfusu az olan çok geniş bir alana yayılır ve 20 şeritli bir bulvara sahiptir. Yangon, Myanmar'ın en büyük şehridir.

• Naypyidaw

Belize: Belize City değil, Belmopan

Kıyıdaki Belize City, o zamanki adıyla Britanya Hondurası'nın başkentiydi. Ekim 1961'de Hattie Kasırgası, bazı binaların üçüncü katına kadar ulaşan bir fırtına kabarmasıyla şehri vurdu ve koloninin binalarının çoğu hasar gördü. Hükümet, yaklaşık 80 km iç kesimde, daha yüksek bir arazide yeni bir başkent kurmaya karar verdi. Çalışmalar 1967'de başladı ve hükümet 1970'te Belmopan'a taşındı. Belmopan, başkent ölçülerine göre küçük bir kasabadır. Belize City ise ülkenin en büyük şehridir.

• Belmopan

Türkiye: İstanbul değil, Ankara

İstanbul 1453'ten itibaren Osmanlı başkentiydi. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra İtilaf kuvvetleri şehri işgal etti. Sonradan Atatürk olarak tanınacak Mustafa Kemal'in önderliğindeki Millî Mücadele hareketi ise Anadolu'nun kalbindeki Ankara'yı merkez edindi. Büyük Millet Meclisi orada Nisan 1920'de açıldı. Ekim 1923'te, cumhuriyetin ilan edildiği ayda, Ankara resmen başkent oldu. İstanbul Türkiye'nin en büyük şehri ve ekonomik merkezi, Ankara ise ikinci büyük şehridir.

• Ankara
• İstanbul

Fas: Kazablanka değil, Rabat

Fransa 1912'de ülkeyi himayesi altına aldığında Fas'ın başkenti Fes'ti. O yıl çıkan ayaklanmaların ardından Fransız yönetici Hubert Lyautey başkenti, Atlantik kıyısında, Bou Regreg Nehri'nin ağzındaki Rabat'a taşıdı. Rabat'ın kıyıdaki konumunu ve ekonomik merkez olmasını beklediği Kazablanka'ya yakınlığını beğeniyordu. Fas 1956'da bağımsızlığını kazandığında Kral V. Muhammed başkenti Rabat'ta tuttu. Kazablanka, Fas'ın en büyük şehridir. Rabat ise UNESCO listesinde modern bir başkent ve tarihî bir şehir olarak yer alır.

• Rabat
• Kazablanka

Fildişi Sahili: Abidjan değil, Yamusukro

Gine Körfezi yakınında, Ébrié Lagünü kıyısındaki Abidjan, 1983'e kadar Fildişi Sahili'nin başkentiydi. O yıl Devlet Başkanı Félix Houphouët-Boigny, ülkenin ortasındaki doğum yeri Yamusukro'yu resmî siyasi başkent yaptı. Oraya Notre-Dame de la Paix Bazilikası'nı da yaptırdı. Bazilikayı 1990'da Papa II. Jean Paul kutsadı ve Guinness Dünya Rekorları onu dünyanın en büyük kilisesi olarak kaydeder. Yine de devlet kurumlarının çoğu Abidjan'da kaldı. Abidjan resmî olarak 'ekonomik başkent'tir ve ülkenin en büyük şehridir.

• Yamusukro

Birleşik Arap Emirlikleri: Dubai değil, Abu Dabi

Birleşik Arap Emirlikleri 2 Aralık 1971'de kurulduğunda anayasası, başkentin Abu Dabi ile Dubai arasındaki sınırda yedi yıl içinde inşa edilecek, Al Karama adlı yeni bir şehir olacağını söylüyordu. Bu arada kıyının hemen açığındaki bir adada bulunan Abu Dabi geçici başkent ilan edildi. Yeni şehir planından sonunda vazgeçildi. Abu Dabi 1990'larda kalıcı başkent yapıldı ve 'geçici' sözcüğü 1996'daki bir anayasa değişikliğiyle kaldırıldı. Kıyı boyunca daha kuzeydoğudaki Dubai, ülkenin en kalabalık şehridir.

• Abu Dabi
• Dubai